Onderstaande tekst is bedoeld als geheugensteuntje, het is niet bedoeld als vervanging van een EHBO cursus. Ook betekent meest voorkomend niet dat het veel voorkomt, maar als er iets fout gaat betreft het meestal een van onderstaande letsels.

Meest voorkomende ziektebeelden/letsels tijdens wildwatervaren:

  • Hypothermie (onderkoeling)
  • Schouder uit de kom
  • Stenen koppen: van bult op het voorhoofd tot hersen- en/of wervelletsel
  • Bloedingen
    • Aderlijk
    • Slagaderlijk
  • Letsel aan tanden
  • Warmte letsels
    • Hitte krampen
    • Warmte uitputting
    • Hitteberoerte

Hypothermie (onderkoeling)

Fase I: afweerfase (<35 °C)

  • Koude bleke huid
  • Normaal bewustzijn, soms licht verward
  • Rillen, klappertanden
  • Pijnlijke gewaarwording in handen en voeten
  • Onregelmatige pols
  • Vertraagde ademhaling

Fase II: uitputtingsfase (33-27 °C)

  • Verminderd bewustzijn, slaperigheid
  • Verstijfde spieren (rillen en klappertanden stopt)
  • Pijn verdwijnt
  • Trage, onregelmatige hartslag
  • Oppervlakkige, onregelmatige ademhaling

Fase III: verlammingsfase

  • Diepe bewusteloosheid, geen pupilreactie, zeer trage ademhaling en pols

Behandeling hypothermie

Milde onderkoeling

Indien iemand onderkoeld dreigt te raken, diegene laten bewegen en laten eten. Indien iemand zich hierdoor slechter gaat voelen (b.v. misselijk wordt) of het steeds kouder wordt:

  • Voorkom verdere afkoeling (b.v. beschutting, reddingsdeken, extra kleding)
  • Voorkom verder energie verbruik (daardoor wordt koud bloed weer rondgepomptà verdere afkoeling)
  • Langzaam opwarmen (het liefst door warme lucht in te ademen)
    • Binnenshuis: naast douche op 40 graden zitten
    • Tent: water koken
    • Oever: group shelter (helpt ook onderkoeling bij de rest te voorkomen)
  • Laten eten, eerst glucose/suiker voor 1e energie, daarna brood/reep
  • NIET: laten drinken tenzij volledig bij bewustzijn (i.v.m. risico verslikken)
  • NIET: warm wrijven/ warme voorwerpen op het lichaam leggen/ alcohol laten drinken (zet vaten in de huid open à hierdoor koelt iemand sneller af
 Diepere onderkoeling (vanaf fase II)
  • Zie behandeling milde onderkoeling +
  • Professionele hulp inschakelen (ziekenhuis), ook als slachtoffer herstelt lijkt (bij inspanning komt weer koud bloed naar de organen
  • Bij fase III slachtoffer altijd horizontaal verplaatsen, indien je niet kan wachten op professionele hulp.  

Preventie hypothermie (onderkoeling)

  • Hou met kledingkeuze en tochtplanning rekening met de buitentemperatuur+ windfactor (je koelt sneller af bij koude wind) + watertemperatuur
  • Juiste kleding (geen katoen, wel goed neopreenpek/ droogpak, fleece, thermo-kleding of wol)
  • De meeste warmte verlies je via je hoofd. Een badmuts heeft al effect en een  goede wollen of neopreen muts of cap doet wonderen.
  • Goed eten en drinken met name voor, maar ook tijdens tocht
  • Niet langer dan nodig in water
  • Let op elkaar voor tekenen onderkoeling. Let op: kans onderkoeling bij hele groep 

Schouder uit de kom

Schouder uit de kom

Indien de kop niet uit zichzelf terug schiet of persoon de schouder niet zelf terug kan zetten:

  • niet proberen zelf de kop terug te zetten (kunnen zenuwen en bloedvaten door beschadigen)
  • arm fixeren (bijvoorbeeld door arm met ductape aan het lichaam vastmaken)
  • naar ziekenhuis

Alleen indien ver weg (>4 uur) van ziekenhuis (en altijd met toestemming van slachtoffer):

  1. Hoe eerder, hoe makkelijker
  2. geef het slachtoffer een sterke pijnstilling, liefst met spierontspanner
  3. het slachtoffer ligt op een plek waar de arm naar beneden hangt
  4. Hang een verzwaarde helm (tot 2 kg) aan arm
  5. Gewicht langzaam verdubbelen, verminder het gewicht bij pijn
  6. Wachten tot schouder vanzelf terugschiet
  7. Controleer elke 10 minuten de bloedtoevoer naar de arm. Indien je geen pols meer voelt, gewicht verminderen.

Stenen koppen: van bult tot voorhoofd tot hersen- en/of wervelletsel

Preventie: goed passende helm die ook het voorhoofd bedekt.

Hersenletsel:

  • Tekenen hersenletsel: misselijkheid en braken, hoofdpijn, veranderd gezichtsvermogen.
  • Alarmsignalen ernstig hersenletsel: bewusteloosheid, slaperigheid, verwardheid, bloed uit oor, verschil in pupilgrootte, helm is gebarsten, tekenen hersenletsel bij iemand die bloedverdunners via de trombosedienst gebruikt

Wervelletsel:

  • Tekenen wervelletsel: pijn in rug of nek ontstaan na het incident
  • Alarmsignalen wervelletsel: hevige of uitstralende pijn in rug of nek na het incident, krachtsverlies en of gevoelsstoornissen in beide armen of benen.

Behandeling:

  • Indien alarmsignalen of tekenen wervelletsel: met SPOED professionele hulp inschakelen, verder handelen volgens PAMAN A-E.
  • Indien geen alarmsignalen maar wel tekenen hersenletsel: schat per situatie in of iemand nog verder kan varen. Bij voorkeur niet verder varen dan het 1e punt waarop iemand veilig uit kan stappen. Iemand met tekenen hersenletsel nooit alleen uit laten stappen, minimaal 1 persoon extra mee als begeleiding en bij voorkeur twee. Als de klachten toenemen à beoordeling door een arts.
  • Indien geen alarmsignalen of signalen hersenletsel, maar wel een bult op het voorhoofd: koelen, zo snel mogelijk en minimaal 15 minuten blijven koelen verminderd de pijn en zwelling.

Bloeding

Aderlijk (bloed stroomt niet-pulserend uit de wond)

  • Bloeding stoppen door er druk op uit te oefenen. Indien fors bloedverlies 10 minuten continue afdrukken op de plek waar het bloed, zonder te kijken of het al gestopt is.
  • Als de huid niet tegen elkaar aan blijft liggen eventueel na elkaar toebrengen met zwaluwstaartje
  • Wond moet door arts beoordeeld worden indien:
    • Wonden die gehecht moeten worden: (snij)wond >1cm, wond in gelaat of wonden met rafelige wondranden
    • Wonden >1cm diep
    • Wonden met veel zand of steentjes
    • Wonden over gewricht (risico op dwangstand gewricht door litteken)

Slagaderlijk (bloed spuit er pulserend uit)

  • Bloeding verminderen door er druk op uit te oefenen
  • Altijd professionele hulp inschakelen, iemand zo min mogelijk verplaatsen

Letsel aan tanden

Indien een (deel van een) tand is afgebroken moet iemand zo snel mogelijk naar de tandarts gebracht worden. Tand het liefst bewaren in speeksel onder de tong of in glas melk, anders in water.

Bloeding eventueel stelpen met gaasje met koud water.

Warmte letsels

Hitte krampen: niet levensbedreigend, wel pijnlijk.

Symptomen, spierkramp, soms ook misselijk. Meestal als lichaam aan het afkoelen is.

Behandeling: vocht en met name zoutverlies compenseren (1-2 liter zouthoudende drank), koele omgeving

Warmte uitputting: ten gevolge van te veel verlies van vocht en zout, meestal niet levensbedreigend.

Symptomen: slachtoffer blijft zweten, dorst, moeheid en hoofdpijn.

Behandeling: vocht- en zouthuishouding herstellen. Koele omgeving, overtollige kleding verwijderen, sponzen met lauw water

Hitteberoerte: niet meer in staat warmte kwijt te raken.

Symptomen: gedragsverandering, verwardheid, hyperventilatie, waanvoorstellingen, bewusteloosheid, Huid is warm en droog

Behandeling: zsm afkoelen en professionele hulp inschakelen! Tot die tijd: koele omgeving, verwijder kleding, koelen met koel water

Preventie oververhitting:

  • voldoende vocht- en zout intake
  • juiste kleding